ԵՎՐՈՊԱՅԻ ԱՌԵՎԱՆԳՈՒՄԸ

Հովհ. Թումանյանի երևանյան  թանգարանի հուշային մասում՝ բանաստեղծի աշխատասենյակում ցուցադրվում է մի արձանախումբ,  որն  իրենից   ներկայացնում է  ցուլի և նրան հենված երիտասարդ մերկ  աղջկա պատկեր: Քանդակը երկար տարիներ իր տեղն է  ունեցել  բամբուկե գրադարակի վրա:  Այն  ներկայացնում  է  հին  հունական  հայտնի  առասպելի մի դրվագ՝ «Եվրոպայի առևանգումը»:

Ուղղանկյունաձև  սև հարթ հենարանի վրա տեղադրված է հսկա ցուլը՝ գլուխը դեպի վեր ուղղած, որին հենված է երիտասարդ կինը՝ մերկ, երկար մազերը ուսերին իջած, աջ ձեռքը պարզած ցուլի մեջքի երկայնքով, ձախը ծալած. ձախ ոտքը դրված է կլորավուն քարի վրա: Արձանախումբը պատրաստված է երանգավորված գիպսից.  ցուլը՝ սև, աղջիկը՝ բրոնզագույն: Անհայտ հեղինակի աշխատանք  է, ունի գործարանային մակնշում հենարանի ետևի կողին՝ եռաթև սիմվոլիկ պատկեր և «760 JAMK»: Հենարանի ներքին մակերեսը կավագույն է: Քանդակի հենարանի վրա ամրացված է արծաթյա շեղանկյուն թիթեղիկ հետևյալ փորագրությամբ. « Յովհաննէս Թումանեանին մի խումբ  երիտասարդ  գրողներից 19 - 14/1 - 17»:

Իրի նվիրաբերության մասին հուշեր է թողել  գրող, դերասան Պահարեն (Հայկ Պետրոսյան).

«1917 թվականի հունվարի 14-ն էր: Մի ցուրտ, ձյունատարափ երեկո,  Հովհաննես Թումանյանի անվանակոչության օրը: Երկու տասնյակից ավելի երիտասարդ  գրողներ հավաքվել էինք մեր ընկերներից մեկի բնակարանը, որը գտնվում էր  Բեհբության փողոցի N 60 շենքում, այն տան մեջ, ուր ապրում էր նաև անվանի վիպասան Շիրվանզադեն: Գնել էինք ցուլի մի սիրունիկ սև արձան՝ բրոնզե աղջիկը վրան թիկնած, ոսկե ժապավենի վրա մակագրել. «Սիրելի Հովհ. Թումանյանին մի խումբ սկսնակ գրողներից»:

Որովհետև բոլորս միասին չէինք կարող գնալ շնորհավորելու՝ հարցը հեշտությամբ լուծեցինք հետևյալ ձևով: Մեր խմբակում ունեինք ընդամենը երեք կին գրող, բանաստեղծուհիներ՝ Լեյլի, Արմենուհի Տիգրանյան և Վարսենիկ Աղասյան, ուստի  նրանց հանձնարարեցինք արձանը տանել և մատուցել Թումանյանին, որի բնակարանը գտնվում էր մեր հավաքատեղիին մոտիկ, իսկ մենք սպասում էինք:

Շատ չանցած՝ մեր  պատգամավորների վերադարձի փոխարեն գալիս է  Թումանյանի պատգամավորը՝ իր հետ  բերելով մի սպառնական հրավեր.

– Եթե բոլորդ  չգաք՝ նվերը ետ կուղարկեմ:

Ավելի քան քսան հոգի, իրար ետև թաքնվելով, ամոթխած ու անհամարձակ, մարմարե աստիճաններով  բարձրանում ենք Վոզնեսենսկայա փողոցի N18 տան երրորդ հարկը: Դուռը բացվում է, և մենք ցրտից ու ամոթից կարմրատակած մտնում ենք Հովհ. Թումանյանի լուսավոր դահլիճը:

Աղմուկն ու իրարանցումը սաստկանում են մի պահ, ապա մեղմանում, դառնում զվարթագին:

Թումանյանն ինքն է մոտենում մեզ, յուրաքանչյուրիս թևից բռնած տեղավորում սեղանի շուրջը: Պարում են: Թև-թևի տված քոչարի են թռչում Թումանյանը, Շիրվանզադեն, Զորավար Անդրանիկը և  ուրիշներ: Հետզհետե ընտելանում, բացվում ենք, մասնակցելով ընդհանուր խրախճանքին»:

Գրող Ստ. Զորյանն իր  հուշերում նույնպես պատմում  է  այդ օրվա  մասին՝  փոքր-ինչ  շփոթելով ժամանակը. «Երիտասարդ  գրողներս էլ անմասն չմնացինք Թումանյանի 50-ամյակին (Գրողի 50-ամյակը լրացել է 1919թ. ): Նվիրեցինք նախ սեղանի մի բրոնզե  արձան –  մի ցուլ, որին  հենած հանգստանում է հերարձակ մի կույս: Թե ի՞նչ էր խորհրդանշում այդ նվեր-արձանը և ի՞նչ առնչություն ուներ բանաստեղծի ստեղծագործության հետ՝ ես մինչև այսօր դժվարանում եմ հասկանալ, բայց հիշում եմ, որ այդ օրերին  դրանից  ավելի ճաշակով բան չգտանք Թիֆլիսում, և նվերը  բանաստեղծի  տուն  տանելիս ահ ու դողի մեջ էինք, թե, եթե  Թումանյանը հանկարծ ցանկանա իմանալ այդ նվեր-արձանի իմաստը,  ի՞նչ  պատասխան պիտի տանք: Ու որոշեցինք ասել. «Պարզապես զարդ է, ուրիշ ոչինչ»...  Բայց, բարեբախտաբար, այնպես պատահեց, որ  Թումանյանը մեզ նեղ կացության մեջ չդրեց»:

Արձանախումբը պատկերում է Հին հունական դիցաբանությունից վերցված  մի լեգենդ, ըստ որի՝  հայտնի է, որ  Եվրոպան եղել է Փյունիկիայի  թագավոր Ագենորի դուստրը:  Նրան սիրահարվում է Քրոնոսի որդի շանթարձակ հզոր  Զևսը և որոշում տիրանալ: Զևսը փոխակերպվում է ոսկե  ցոլքեր արձակող,  մի  հիասքանչ  ցուլի:  Հնազանդորեն պառկելով պարտեզում ընկերուհիների հետ զվարճացող արքայադստեր ոտքերի առաջ՝ կարծես խնդրում է մոտենա իրեն: Եվրոպան, ոչինչ  չկասկածելով,   ուրախ-զվարթ  նստում  է  վրան:  Հենց այդ պահին  ցուլը  մի ակնթարթում վեր է թռչում տեղից, սլանալով  նետվում  ծովը՝  իր հետ տանելով  օգնություն աղերսող  Եվրոպային: Զևսը  դելֆինի պես լող է տալիս ծովի  կապուտակ ջրերում և ափ դուրս գալիս Կրետե կղզում: Եվրոպան Զևսի համար ծնում է  երեք որդի: Որպես սիրո առհավատչյա՝ Զևսը Եվրոպային  է  նվիրում երկնային  Ցուլի համաստեղությունը: 

Հայտնի նկարիչներ և քանդակագործներ տարբեր դարաշրջաններում  անդրադարձել են Զևսի և  Եվրոպայի  առասպելին, ինչպես օրինակ՝  Տիցիանը, Ռեմբրանդտը, Վերոնեզեն, Բուշեն, Ռուբենսը, Դալին, Սերովը, Մատիսը, Բոտերոն, Թոքմաջյանը և շատ ուրիշներ:

 Քանդակը 1952 թ.  թանգարանին է նվիրել  բանաստեղծի կինը՝ Օլգա Թումանյանը:

Իրը  հաշվառաված է՝ ԳԳԹԹ 5/ՀԲ1, ցուլի երկարությունը՝ 40 սմ, աղջկա բարձրությունը՝ 29 սմ, հենարան՝  32X15x3, արծաթյա թիթեղ՝ 7 x 1,5 - քաշը՝ 10 գ, հարգը՝ 84:

Հոդվածի հեղինակ՝ Սուսաննա Ադամյան